Nỗi sợ AI lại khiến thị trường đỏ lửa | Có phải tổ chức này đang ôm ETF để thao túng giá?

Tình hình thị trường

Chứng khoán Hoa Kỳ kết thúc phiên thứ năm (26/02-US) với Dow Jones đi ngang, S&P 500 giảm nhẹ 0.54%, còn Nasdaq giảm nhiều nhất 1.18%. Hợp đồng dầu quanh mức 65.27 USD/thùng. Vàng và bạc tăng lên quanh 5202 USD/ounce và 89.7 USD/ounce.

Về chính trị, các nghị sĩ Dân chủ dự kiến buộc Hạ viện bỏ phiếu về nghị quyết hạn chế quyền Tổng thống Trump tiến hành hành động quân sự với Iran nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội. Tuy nhiên, ngay cả khi được Hạ viện thông qua, nghị quyết vẫn phải vượt qua Thượng viện và nguy cơ bị Tổng thống phủ quyết, trong khi việc đạt đủ 2/3 số phiếu để bác bỏ phủ quyết là rất khó. Trên thực tế, dù quyền tuyên chiến thuộc về Quốc hội, Tổng thống vẫn có thẩm quyền khởi xướng các hoạt động quân sự với tư cách Tổng tư lệnh.

Bitcoin quanh mức 67,000 USD. Các altcoin lớn tăng nhẹ. Vốn hóa thị trường crypto quanh 2.34 nghìn tỷ USD.

Dòng tiền vào các quỹ crypto spot ETF tại Mỹ trong ngày 26/02 ghi nhận xu hướng tích cực, dẫn đầu là Bitcoin với mức hút ròng 254.46 triệu USD. Ethereum tiếp tục duy trì dòng vốn vào 6.6 triệu USD, trong khi XRP và LINK lần lượt ghi nhận 1.22 triệu USD và 2.42 triệu USD. Solana thu hút thêm khoảng 507.78 nghìn USD. Ngược lại, các ETF của DOGE, LTC, AVAX và HBAR không ghi nhận biến động dòng tiền trong ngày.

Nhà đầu tư vẫn bi quan dù tin tốt

Bối cảnh này phản ánh trạng thái “risk-off”, khi nhà đầu tư né tránh rủi ro và dòng tiền dịch chuyển từ tài sản rủi ro cao sang tài sản an toàn hơn. Theo cách phân loại truyền thống, Bitcoin vẫn bị coi là tài sản rủi ro rất cao, trong khi vàng và trái phiếu nằm ở nhóm rủi ro thấp. Vì vậy, dù vàng và bạc sau giai đoạn tăng mạnh đang chững lại, khả năng dòng tiền chuyển ngay sang Bitcoin là không cao, nhất là khi tâm lý lo ngại vẫn bao trùm thị trường.

Hiện nay, bất kỳ thông tin tiêu cực nào liên quan đến AI, lạm phát, lãi suất hay căng thẳng địa chính trị đều có thể kích hoạt lực bán. Nhà đầu tư có xu hướng tìm lý do để thoát hàng hơn là tìm cơ hội mua, phản ánh sự sợ hãi và phòng thủ. Yếu tố chính trị tiếp tục tác động mạnh đến giá dầu, lạm phát và chính sách tiền tệ, khiến thị trường càng thêm nhạy cảm.

Thị trường crypto cũng điều chỉnh theo xu hướng chung. Bitcoin giảm từ 69,000 USD xuống quanh 67.700 USD, nhiều altcoin lớn như Solana cùng suy yếu. Cổ phiếu Nvidia giảm khoảng 5.4% dù báo cáo lợi nhuận rất tích cực, do lo ngại chi tiêu cho AI trong tương lai có thể chậm lại. Các cổ phiếu AI khác như AMD hay nhiều công ty phần mềm liên quan cũng giảm sâu, thậm chí có doanh nghiệp phải cắt giảm tới 26% nhân sự. Điều này cho thấy khi kỳ vọng đạt đỉnh, chỉ cần một thay đổi nhỏ trong tâm lý cũng đủ khiến thị trường đảo chiều mạnh.

Nhà đầu tư đang muốn gì?

eBay vừa thông báo sa thải 800 nhân viên, tương đương khoảng 6% lực lượng lao động, trong tổng số hơn 12.300 người tính đến cuối năm ngoái. Đây là con số không nhỏ, phản ánh áp lực tái cơ cấu đang lan rộng trong các doanh nghiệp lớn. Dù lý do chính thức được đưa ra vẫn là tối ưu hóa hoạt động và tập trung vào chiến lược hiệu quả hơn, thực tế cho thấy eBay đang đẩy mạnh đầu tư vào AI, gần đây còn mua lại ứng dụng Depop nhằm mở rộng hệ sinh thái thương mại điện tử. Tuy nhiên, rất khó có thống kê chính xác về số lượng việc làm bị thay thế bởi AI, bởi các công ty thường tránh công khai lý do này để không làm gia tăng tâm lý lo ngại và bất ổn nội bộ.

Việc né tránh thừa nhận cắt giảm nhân sự do AI xuất phát từ lo sợ tạo ra phản ứng tiêu cực trong xã hội và ngay trong chính doanh nghiệp. Khi sa thải vì khó khăn kinh doanh, người lao động vẫn còn hy vọng vào khả năng phục hồi và tuyển dụng trở lại. Ngược lại, nếu sa thải vì AI thay thế, niềm tin đó gần như biến mất, làm gia tăng lo lắng và có thể dẫn đến các phản ứng cực đoan, thậm chí biểu tình. Chính vì vậy, phần lớn doanh nghiệp chỉ dùng những khái niệm chung chung như “tái cấu trúc” hay “tối ưu chiến lược” thay cho lý do thực sự.

Điểm đáng chú ý là sau thông tin sa thải, cổ phiếu eBay lại tăng 3.3%, do nhà đầu tư đánh giá tích cực việc cắt giảm chi phí và tập trung vào AI để nâng cao hiệu quả. Điều này trái ngược với nhiều công ty AI khác, nơi cổ phiếu sụt giảm mạnh vì kết quả kinh doanh yếu kém hoặc triển vọng tăng trưởng bị nghi ngờ. Thực tế cho thấy, bất kỳ thông tin nào liên quan đến AI hiện nay cũng có thể khiến thị trường biến động mạnh và dễ bị diễn giải theo hướng tiêu cực.

Nvidia là ví dụ điển hình khi công bố lợi nhuận quý IV rất tích cực nhưng cổ phiếu vẫn giảm do lo ngại chi tiêu cho AI có thể chững lại, ảnh hưởng đến tăng trưởng tương lai. Ngược lại, khi doanh nghiệp tuyên bố tăng mạnh đầu tư vào AI, như trường hợp Amazon, cổ phiếu cũng bị bán ra vì nhà đầu tư lo chi phí lớn, thời gian hoàn vốn dài và nguy cơ hình thành bong bóng AI. Ngay cả khi AI tạo ra kết quả nhanh, thị trường vẫn lo ngại nó sẽ phá vỡ các mô hình kinh doanh hiện tại, làm gia tăng rủi ro dài hạn.

Tóm lại, thị trường đang rơi vào trạng thái mâu thuẫn sâu sắc: vừa kỳ vọng tăng trưởng mạnh từ AI, vừa lo sợ những hệ lụy mà chính công nghệ này mang lại. Dù doanh nghiệp tăng hay giảm chi tiêu cho AI, kết quả ngắn hạn vẫn có thể là áp lực lên giá cổ phiếu. Đây chính là nghịch lý tâm lý mà nhà đầu tư đang đối mặt trong giai đoạn hiện nay.

Bên cạnh đó, Google vừa ra mắt Nano Banana 2, cơ chế tạo hình ảnh AI cải tiến, cho thấy AI là xu hướng không thể đảo ngược, chỉ có thể làm chậm lại. Tuy nhiên, các thông tin về AI hiện nay chủ yếu trở thành cái cớ để nhà đầu tư chốt lời sau hơn một năm cổ phiếu công nghệ tăng mạnh mà hầu như không có nhịp điều chỉnh đáng kể. Điều này khiến tâm lý lo ngại tích tụ, chỉ cần một tin không tích cực liên quan đến AI, chiến tranh, lạm phát hay lãi suất là thị trường lập tức phản ứng tiêu cực.

Trong suốt một năm qua, S&P 500 liên tục lập đỉnh, thể hiện sức mạnh của thị trường nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nỗi lo về một đợt điều chỉnh lớn. Vì vậy, mỗi thông tin nhạy cảm đều dễ kích hoạt làn sóng bán tháo, kéo theo cả Bitcoin và thị trường crypto, trong bối cảnh tâm lý chung đang nghiêng về trạng thái “risk-off”.

Tranh cãi Jane Street thao túng thị trường

Gần đây, trên mạng xã hội lan truyền mạnh một bài viết dài cáo buộc công ty Jane Street, một market maker hàng đầu chiếm khoảng 10% khối lượng giao dịch tại Bắc Mỹ, đứng sau việc thao túng giá Bitcoin. Các cáo buộc cho rằng trong nhiều tháng liên tiếp, cứ khoảng 10 giờ sáng theo giờ New York, giá Bitcoin lại đột ngột giảm mạnh, và Jane Street bị nghi ngờ là đơn vị bán ra quy mô lớn nhằm đè giá để trục lợi từ các vị thế bán khống. Một số ý kiến cho rằng công ty này đã gom ETF Bitcoin của BlackRock, tận dụng vai trò là authorized participant để chuyển đổi giữa ETF và Bitcoin, sau đó bán ra trên thị trường spot hoặc dùng hợp đồng tương lai để ép giá xuống, từ đó hưởng lợi từ các lệnh short.

Những cáo buộc này hiện chỉ dừng ở mức suy đoán, chưa có bằng chứng pháp lý hay phán quyết chính thức. Dù từng bị cơ quan quản lý chứng khoán Ấn Độ điều tra vì giao dịch bất thường, bản thân Jane Street không bị kết tội, mà chỉ có bốn công ty liên quan bị phạt tổng cộng 566 triệu USD. Ngoài ra, việc một số người cho rằng công ty này đã xóa sạch các bài đăng trên mạng xã hội cũng không chính xác, do tài khoản của họ từ trước đến nay gần như không đăng nội dung.

Ở chiều ngược lại, cố vấn của Bitwise và giám đốc đầu tư Procap là Jeff Park cho rằng hiện tượng giá Bitcoin giảm quanh mốc 10 giờ sáng có thể đơn thuần phản ánh cơ chế vận hành bình thường của ETF Bitcoin spot, thay vì là hành vi thao túng. Các tổ chức này có những ngoại lệ pháp lý giúp họ phòng hộ bằng hợp đồng tương lai thay vì mua spot ngay lập tức, tạo ra một “vùng xám” khi dòng tiền vào ETF không liên kết chặt chẽ với giao dịch spot theo thời gian. Các authorized participant có thể sử dụng hợp đồng tương lai để phòng hộ, tạm thời nắm giữ vị thế rồi mới mua Bitcoin sau, tạo ra độ trễ giữa dòng tiền ETF và biến động giá spot. Đây là cơ chế hợp lệ nhằm quản lý rủi ro và hạn chế giao dịch dồn dập.

Ryan McMillin cho rằng cấu trúc này còn tạo động lực ưu tiên thị trường phái sinh hơn thị trường spot. Khi hợp đồng tương lai thường giao dịch cao hơn giá spot, các tổ chức có thể phòng hộ bằng futures và hưởng lợi từ chênh lệch giá. Điều này khiến tài sản ETF tăng lên mà không tạo áp lực mua mạnh trên thị trường spot, làm đà tăng bị giảm nhiệt. Khi các vị thế futures bị đóng lại, biến động giá có thể trở nên mạnh hơn, gây ra những đợt điều chỉnh bất ngờ. Jeff Park (ProCap) nhấn mạnh đây là hành vi hợp pháp và đúng theo thiết kế của ETF, không phải thao túng. Điểm mấu chốt là quá trình hình thành giá Bitcoin ngày càng chịu ảnh hưởng bởi thị trường phái sinh và cơ chế tổ chức, thay vì chỉ dựa vào cung cầu spot như trước đây.

Nhìn vào biến động dòng tiền ETF hàng ngày, thậm chí hàng tuần, sẽ không thể cho thấy rõ xu hướng hay mức độ ảnh hưởng. Cách hoạt động của ETF khá phức tạp, có các cơ chế trì hoãn việc mua bán để bảo vệ các tổ chức, như Paolo đã từng đề cập trong bài đăng bên dưới. Tuy nhiên, các cơ chế “vùng xám” này chỉ có thể sử dụng tạm thời. Khi dòng tiền có xu hướng rõ ràng trong nhiều tháng, các tổ chức cuối cùng vẫn phải thu mua BTC trên thị trường OTC. Nếu nguồn cung OTC không đủ, thì sẽ ảnh hưởng đến thị trường spot.

Tóm lại, dù những nghi vấn xoay quanh Jane Street đang thu hút nhiều sự chú ý, hiện chưa có cơ sở pháp lý để khẳng định có hành vi thao túng giá. Diễn biến giá Bitcoin trong các khung giờ nhạy cảm nhiều khả năng bắt nguồn từ cấu trúc vận hành của ETF hơn là hành động có chủ ý của một doanh nghiệp đơn lẻ.

Các thông tin khác:

• Morgan Stanley dự kiến mở rộng dịch vụ Bitcoin và tài sản số, bao gồm giao dịch, lưu ký và có thể cả cho vay. Trước mắt, ngân hàng sẽ cho phép khách hàng E Trade mua bán Bitcoin spot thông qua đối tác. Sau đó, Morgan Stanley sẽ xây dựng nền tảng lưu ký và sàn giao dịch riêng, cho phép khách hàng lưu trữ tài sản số trực tiếp dưới sự giám sát của ngân hàng. Ngân hàng hiện quản lý khoảng 8 nghìn tỷ USD tài sản khách hàng.

• Tether đầu tư 200 triệu USD vào nền tảng marketplace Whop, định giá công ty Whop ở mức 1.6 tỷ USD, nhằm mở rộng thanh toán bằng stablecoin. Whop có hơn 18 triệu người dùng, nơi các nhà sáng tạo bán phần mềm, nhóm giao dịch và khóa học, với tổng doanh thu khoảng 3 tỷ USD mỗi năm. Whop sẽ tích hợp ví của Tether, cho phép thanh toán bằng USDT và USAT trực tiếp trên nền tảng, không cần qua ngân hàng.

• Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ Mỹ (OCC) đang lấy ý kiến công chúng về đề xuất triển khai luật GENIUS. Trong đó, OCC mở thời gian 60 ngày để lấy ý kiến góp ý cho dự thảo. Và khung pháp lý liên bang đầu tiên cho stablecoin thanh toán tại Mỹ. Dự thảo đặt ra yêu cầu chặt chẽ về dự trữ, thanh khoản, quản trị rủi ro và quyền mua lại 1:1.

• Bang Indiana đã thông qua dự luật HB1042 nhằm mở rộng bảo vệ pháp lý cho nhà đầu tư crypto và mở đường đưa Bitcoin vào các quỹ hưu trí. Dự luật yêu cầu một số quỹ hưu trí và chương trình tiết kiệm của bang phải cung cấp tài khoản tự đầu tư có ít nhất một lựa chọn crypto trước ngày 1/7/2027, đồng thời cấm các quy định mang tính phân biệt đối xử, hạn chế quyền tự lưu ký, thanh toán và khai thác crypto. Nếu được Thống đốc ký, luật sẽ có hiệu lực từ 1/7, đưa Indiana trở thành bang đầu tiên tích hợp crypto vào hệ thống hưu trí thông qua tài khoản môi giới tự định hướng.

• Ngân hàng đầu tư TD Cowen cho rằng trong kịch bản tích cực, nếu tài sản token hóa tăng 100 lần, Bitcoin có thể lên khoảng 450K USD. Tuy nhiên, dự báo cơ bản của họ vẫn là khoảng 225K USD vào năm 2027, và nhấn mạnh rằng các giả định này chưa chắc sẽ xảy ra đúng như kỳ vọng.

• Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal đã mở cuộc điều tra tại Thượng viện đối với Binance, xoay quanh cáo buộc khoảng 1.7 tỷ USD được chuyển tới các tổ chức liên quan Iran, bao gồm lực lượng Houthi. Ông yêu cầu Binance cung cấp hồ sơ giao dịch và thông tin kiểm soát nội bộ, đặc biệt liên quan đến đối tác Blessed Trust tại Hồng Kông. Binance phủ nhận cáo buộc, khẳng định tuân thủ nghiêm ngặt KYC, không có người dùng Iran, đồng thời đang tiến hành điều tra nội bộ và sẽ báo cáo kết quả cho cơ quan chức năng Mỹ.